Kitaplar Konuya, Yazara ve Kullanım Sıklığına Göre Nasıl Düzenlenir?
Kitaplık düzenleme fikirleri arasında seçim yaparken ilk soru kitapların nasıl görüneceğinden önce nasıl bulunacağı olabilir. Çok sayıda roman okuyan biri için yazar sırası işe yararken araştırma yapan biri için konu başlıkları daha kullanışlı olabilir. Ders kitapları, çocuk kitapları ve başvuru kaynakları ise kendi içlerinde farklı bir düzen gerektirebilir. Aynı evde bütün rafları tek bir kurala bağlamak zorunlu değildir. Önemli olan her bölümün anlaşılır bir mantığa sahip olmasıdır. Bir kitabın hangi rafta bulunacağı tahmin edilebiliyorsa düzen günlük yaşamda gerçekten işe yarıyor demektir.
Düzenlemeye başlamadan önce kitaplar raflardan alınarak mevcut koleksiyon görülebilir. Okunanlar, okunmayı bekleyenler, sık başvurulan kaynaklar ve artık saklanması istenmeyen parçalar ayrılabilir. Bu aşama kitaplardan zorunlu olarak vazgeçmek anlamına gelmez; hangi kitapların gerçekten kullanılan alanı hak ettiğini düşünmeye yardımcı olur. Başka birine ait veya ödünç alınmış kitapların ayrı tutulması da unutulmalarını önleyebilir. Her kitap kendi grubuna yerleştirildikten sonra toplam hacim daha rahat anlaşılır. Böylece raf düzeni yalnızca mevcut boşluklara rastgele yerleştirme yapmak yerine koleksiyonun gerçek yapısına göre kurulabilir.
Konuya göre düzenleme özellikle farklı alanlarda kitap biriktiren evlerde faydalıdır. Edebiyat, tarih, sanat, kişisel ilgi alanları ve mesleki kaynaklar ayrı bölümlere ayrılabilir. Grupların çok fazla küçük parçaya bölünmesi ise kitabı bulmayı zorlaştırabilir. Örneğin yalnızca birkaç kitabın bulunduğu konuları ortak bir bölümde toplamak daha sade bir sistem oluşturabilir. Her konu içinde yazar sırası kullanmak ikinci bir düzen katmanı sağlayabilir. Sistemin nasıl kurulduğunu küçük bir notta belirtmek veya raf etiketleri kullanmak, kitaplığı birden fazla kişinin kullandığı evlerde düzenin korunmasına yardımcı olabilir.
Yazara göre alfabetik sıralama roman, öykü ve şiir koleksiyonlarında uygulanabilir. Aynı yazarın eserleri bir arada tutulduğunda seri takibi ve kitap seçimi kolaylaşabilir. Ancak soyadına mı yoksa adına mı göre sıralama yapılacağı baştan belirlenmelidir. Burada tek bir doğru yöntemden çok tutarlılık önemlidir. Yazarların farklı yazım biçimleri veya ortak yazarlı eserler için de basit bir kural seçilebilir. Çok ayrıntılı bir sınıflandırma yapmak yerine kullanıcıların kolayca uygulayabileceği bir sistem kurmak daha sürdürülebilirdir. Kitap raftan alındığında hangi noktaya geri konulacağı açık olmalıdır.
Kullanım sıklığına göre yerleşim, seçilen sınıflandırmayı günlük alışkanlıklarla tamamlar. Her gün kullanılan bir sözlük veya ders kaynağını ulaşılması zor üst rafa koymak gereksiz hareket yaratabilir. Okunmakta olan kitaplara erişilebilir bir bölüm ayrılabilir. Ağır ve büyük ciltlerin yerleşimi ise rafların taşıma kapasitesi ve mobilyanın dengesi gözetilerek yapılmalıdır. Yüksek raflara erişmek için mobilyaya tırmanılmamalı ve üreticinin sabitleme talimatlarına uyulmalıdır. Kitapların sayısı arttığında yeni parçaları mevcut düzene ekleyebilmek için bölümlerin içinde bir miktar esneklik bırakmak da faydalı olabilir.
Renge göre düzenleme görsel bir bütünlük oluşturabilir; ancak kapak rengini hatırlamayan kullanıcı için aramayı zorlaştırabilir. Bu yöntem tercih edilecekse koleksiyonun büyüklüğü ve evdeki kullanım biçimi düşünülmelidir. Az sayıda dekoratif kitabın bulunduğu bir rafta renk düzeni pratik olabilirken kapsamlı bir kütüphanede konu veya yazar sistemi daha kolay takip edilebilir. Midoser’in kitaplık modellerini incelerken yalnızca dış görünüşe değil, elinizdeki kitapların boyutuna ve kurmak istediğiniz gruplara da bakabilirsiniz. Doğru raf düzeni, mobilya ile koleksiyonun birbirine uyum sağlamasıyla oluşur.
Kitaplık Raflarında Görsel Denge ve Kullanışlılık Nasıl Sağlanır?
Kitaplık raflarını düzenlerken bütün boşlukları aynı biçimde doldurmak zorunlu değildir. Önce kitapların güvenli biçimde yerleştiği ve kolayca alınabildiği bir düzen kurulmalıdır. Daha sonra kalan alanlar, evde gerçekten kullanılan veya sergilenmek istenen az sayıda objeyle değerlendirilebilir. Kitaplık aynı zamanda çalışma alanının parçasıysa dekoratif öğelerin kaynaklara ulaşmayı engellememesi önemlidir. Bir kitabı almak için her defasında çerçeve, vazo ve kutu taşımak gerekiyorsa düzenin sadeleştirilmesi faydalıdır. Görsel denge, eşya sayısından çok parçaların birbirine ve boş alanlara göre yerleştirilmesiyle oluşur.
Dikey yerleşim kitap sırtlarını görmeyi ve aranan kitabı bulmayı kolaylaştırabilir. Kitaplar rafta kendi başına dengeli durmuyorsa uygun kitap destekleri düşünülebilir. Çok sıkı dizilen kitaplar ise raftan çıkarılırken zorlanabilir. Kitabın üst kısmını çekiştirerek almak yerine gövdesine rahatça erişilebilen bir boşluk bırakmak kullanım açısından daha uygundur. Aynı rafta farklı boy kitaplar varsa benzer yükseklikteki parçalar gruplandırılabilir. Büyük kitapların küçük kitapların önünü kapatmaması ve raf sınırlarından dengesiz biçimde taşmaması gerekir. Yerleşim her zaman rafın gerçek derinliği ve taşıma koşullarıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Yatay kitap grupları bazı raflarda görsel çeşitlilik sağlayabilir. Ancak sık kullanılan kitabı ağır bir yığının en altına yerleştirmek pratik değildir. Yatay dizilecek parçalar seçilirken ağırlık, erişim ve kitabın fiziksel durumu düşünülmelidir. Üst üste çok fazla kitap koymak yerine kolay yönetilebilen gruplar oluşturulabilir. Bu grupların üzerine ağır objeler eklemek hem erişimi zorlaştırabilir hem de kitapları zorlayabilir. Dikey ve yatay düzen birlikte kullanılacaksa her bölümün bir amacı olmalıdır. Yalnızca görüntü uğruna kitapları sürekli hareket ettirmeyi gerektiren bir yerleşim uzun süre korunamayabilir.
Kutular ve sepetler küçük kırtasiye ürünlerini, kabloları veya dağınık görünen hafif parçaları gruplandırabilir. Ancak bu ürünlerin kitaplara ayrılan alanı ne kadar azalttığı kontrol edilmelidir. Rafın iç genişliği, yüksekliği ve derinliği ölçülmeden alınan bir kutu beklenenden fazla yer kaplayabilir. Kutunun ön tarafına basit bir içerik etiketi eklemek aramayı kolaylaştırır. Aynı kutunun içine birbiriyle ilgisiz çok sayıda eşya yerleştirmek ise dağınıklığı yalnızca görünmez hâle getirir. Kitaplığın bir rafı çalışma malzemelerine ayrılacaksa bu alanı kitap bölümlerinden açık biçimde ayırmak sistemin anlaşılmasını kolaylaştırır.
Fotoğraf, seramik veya küçük bir bitki kullanılacaksa rafın taşıma kapasitesi ve yüzeyin bakım koşulları dikkate alınmalıdır. Bitki sularken yüzeye su taşması veya kapaklı bir bölümde nem birikmesi önlenmelidir. Ağır ve kırılabilir objeler geçiş sırasında kolayca düşebilecek kenarlara konulmamalıdır. Kitaplık üzerindeki aydınlatma için kablo düzeni gerekiyorsa kablolar kitapların alınmasına ve kapak hareketine engel olmamalıdır. Yüksek mobilyalarda üreticinin devrilmeyi önleyici montaj önerileri uygulanmalıdır. Dekorasyon, mobilyanın güvenli kullanımını ve koleksiyona erişimi desteklediğinde daha rahat bir yaşam alanı ortaya çıkar.
Düzenin korunması için küçük bir bakım alışkanlığı yeterli bir başlangıç olabilir. Okunan kitaplar belirlenen bölüme geri konulabilir, geçici olarak bırakılan eşyalar düzenli aralıklarla ayrılabilir. Yeni kitaplar eklendiğinde mevcut grupların kapasitesi gözden geçirilebilir. Rafların tamamı dolduğunda kitapları önlü arkalı yığmak yerine erişimi koruyacak farklı bir yerleşim veya ek depolama düşünülmelidir. Temizlikte ürünün bakım talimatına uygun yöntem kullanılmalı ve kitaplar kuru yüzeye geri yerleştirilmelidir. Kullanışlı bir kitaplık düzeni tek seferlik bir dekorasyon çalışması olmaktan çok, evdeki okuma ve çalışma alışkanlıklarına uyum sağlayan basit bir sistemdir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kitapları renge göre mi yazara göre mi dizmek daha kullanışlıdır?
Kitapları renge veya yazara göre dizmek arasında seçim yaparken koleksiyonun büyüklüğü ve kitap arama alışkanlığı belirleyicidir. Yazar adını kolay hatırlayan, aynı yazarın eserlerini birlikte görmek isteyen veya geniş bir roman koleksiyonu bulunan kullanıcı için alfabetik düzen daha pratik olabilir. Kapak renklerini hatırlayan ve daha küçük bir koleksiyon kullanan biri ise renk düzeninden memnun kalabilir. Bununla birlikte görsel olarak düzenli duran bir raf her zaman kolay kullanılabilir değildir. Aradığınız kitabı bulmak uzun sürüyorsa sistemin günlük ihtiyaçlara göre değiştirilmesi düşünülebilir.
İki yöntemin bir arada kullanılması da mümkündür. Ana koleksiyon yazara veya konuya göre tutulurken az sayıdaki dekoratif kitap farklı bir rafta renk ilişkisine göre yerleştirilebilir. Önemli olan her bölümün kuralının açık olması ve kitabın alındıktan sonra nereye geri konulacağının bilinmesidir. Kitaplığı birden fazla kişi kullanıyorsa herkesin anlayabileceği basit bir düzen seçmek faydalıdır. Sistem çok ayrıntılı olduğunda sürdürülmesi zorlaşabilir. Önce küçük bir bölümde deneme yapıp birkaç gün kullanmak, bütün kitaplığı yeniden düzenlemeden hangi yaklaşımın daha rahat olduğunu gösterebilir. Seçim görsellikle erişim kolaylığını birlikte değerlendirmelidir.
Kitaplık rafları tamamen doldurulmalı mı?
Kitaplık raflarının tamamını doldurmak zorunlu değildir. Rafların taşıma kapasitesine uyulduğu ve kitaplara rahatça ulaşıldığı sürece doluluk miktarı koleksiyona ve kullanım ihtiyacına göre belirlenebilir. Bir kitabı çıkarabilmek için çevresindeki birçok parçayı taşımak gerekiyorsa yerleşim fazla sıkışmış olabilir. Bazı bölümlerde yeni kitaplara yer bırakmak, koleksiyon büyüdüğünde düzeni korumayı kolaylaştırabilir. Bunun için her rafta sabit bir boşluk oranı uygulamak gerekmez. Kullanılabilir alan, kitapların boyutu ve kullanıcıların erişim biçimi birlikte değerlendirildiğinde daha gerçekçi bir sonuç elde edilir.
Boş kalan alanların mutlaka dekoratif objeyle doldurulması da gerekli değildir. Küçük bir boşluk görsel dinlenme sağlayabilir ve kitapların alınmasını kolaylaştırabilir. Obje kullanılacaksa kitapların önünü kapatmaması, dengesiz durmaması ve rafın yük sınırını aşmaması önemlidir. Kutular küçük eşyalar için yararlı olabilir; ancak gereğinden büyük kutular depolama alanını azaltabilir. Raflar tamamen dolduğunda önlü arkalı dizmek, arka sıradaki kitapların unutulmasına yol açabilir. Böyle bir durumda grupları yeniden değerlendirmek veya ihtiyaca uygun ek bir depolama çözümü düşünmek mümkündür. Amaç en fazla eşyayı sıkıştırmak değil, koleksiyonu bulunabilir ve kullanılabilir biçimde saklamaktır.